«Կհեռանանք թեկուզ վաղը». միջազգային մամուլը՝ Փաշինյան–Պուտին հանդիպման կարմիր գծերի մասին
MediaTime.am-ը գրում է.
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի՝ Բիշքեկում կայացած հանդիպումից հետո ռուսական և միջազգային մամուլը շարունակում է քննարկել Երևանի և Մոսկվայի հարաբերությունների ապագան։ Հանդիպումից հետո հատկապես սրվել են Հայաստանի անվտանգությանը, ռուսական ռազմական ներկայությանը և Երևանի արտաքին քաղաքական ուղղությանը վերաբերող հարցերը։
Ռուսական News.ru-ն սեպտեմբերի 4-ի իր անդրադարձում ուշադրություն է դարձրել Փաշինյանի հայտարարությանը, որ Հայաստանը ռուսական 102-րդ ռազմաբազայի ներկայությունը չի համարում կենսական անհրաժեշտություն։ Պարբերականը գրում է, որ այս հայտարարությունը նոր հարցեր է առաջացնում Հայաստանի անվտանգության ապագայի և տարածաշրջանում ուժերի հավասարակշռության վերաբերյալ։
Փաշինյանը նշել է, որ Երևանը երբեք չի բարձրացրել 102-րդ ռազմաբազայի դուրսբերման հարցը։ Նրա խոսքով՝ եթե Ռուսաստանը ցանկանա շարունակել իր ներկայությունը, Հայաստանը պատրաստ է այդ հարցը քննարկել, իսկ եթե Մոսկվան որոշի ինքնուրույն դուրս բերել բազան, հայկական կողմը դրան չի առարկի։
Այս հայտարարությանը նախորդել էր Պուտինի ուշագրավ ձևակերպումը։ Ռուսաստանի նախագահը հայտարարել էր, որ եթե Հայաստանը որոշի, որ ռուսական ռազմաբազայի կարիքն այլևս չունի, Մոսկվան պատրաստ է հեռանալ «թեկուզ վաղը»։
Պուտինը միաժամանակ ընդգծել էր, որ Ռուսաստանը չի պատրաստվում Հայաստանին որևէ բան պարտադրել և պատրաստ է հաշվի առնել Երևանի դիրքորոշումը։
102-րդ ռազմաբազան՝ անվտանգության հիմնական հարցերից մեկը
News.ru-ն հարցը դիտարկում է ոչ միայն որպես ռուս-հայկական հարաբերությունների հերթական տարաձայնություն, այլև որպես Հայաստանի անվտանգության համակարգի հնարավոր փոփոխություն։
Ռուսական պարբերականը հիշեցնում է, որ 102-րդ ռազմաբազան տեղակայված է Գյումրիում՝ Թուրքիայի սահմանին մոտ, իսկ ռուսական ռազմական ներկայության առանձին ստորաբաժանումներ գործում են նաև Երևանի «Էրեբունի» օդանավակայանում։
Ռուսական մամուլի գնահատմամբ՝ բազայի ապագայի հարցը հատկապես զգայուն է այն պատճառով, որ Հայաստանը վերջին տարիներին ակտիվացրել է հարաբերությունները արևմտյան կառույցների հետ։
Այս համատեքստում News.ru-ն հարց է բարձրացնում՝ արդյոք ռուսական ռազմական ներկայության հնարավոր նվազեցումը չի՞ հանգեցնի Հայաստանի անվտանգության համակարգի լուրջ փոփոխության։
Մոսկվայի և Երևանի միջև՝ մեկ այլ կարմիր գիծ
Ռուսական ռազմաբազայից բացի, Փաշինյան–Պուտին հանդիպման առանցքային թեմաներից մեկը Հայաստանի արտաքին քաղաքական ուղղությունն էր։
Հայաստանի՝ Եվրամիության հետ հարաբերությունների խորացումը և ԵՄ-ին հնարավոր անդամակցության գործընթացը շարունակում են զգայուն թեմա մնալ Մոսկվայի համար։ Միաժամանակ Երևանը շարունակում է մնալ Եվրասիական տնտեսական միության անդամ։
Այս հակասությունն իր անդրադարձն է ստացել նաև միջազգային մամուլում։
OC Media-ն Փաշինյան–Պուտին հանդիպումը ներկայացրել է որպես Երևանի և Մոսկվայի միջև առկա տարաձայնությունների հերթական դրսևորում՝ հատկապես Հայաստանի՝ ԵՄ-ի հետ մերձեցման և ԵԱՏՄ-ում երկրի հետագա մասնակցության հարցերի շուրջ։ Պարբերականը նշում է, որ կողմերը, չնայած տարաձայնություններին, պայմանավորվել են շարունակել քննարկումները Մոսկվայում։
The Armenian Weekly-ն սեպտեմբերի 3-ի իր վերլուծականում նույնպես ուշադրություն է դարձրել Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև խորացող ռազմավարական տարաձայնություններին։ Հոդվածում հանդիպումը դիտարկվում է ոչ միայն ընթացիկ հայտարարությունների, այլև Հայաստանի արտաքին քաղաքականության ավելի լայն փոփոխության համատեքստում։
Միջազգային EFE գործակալությունն էլ անդրադարձել է Պուտինի և Փաշինյանի քննարկումներին՝ առանձնացնելով Հայաստանի՝ ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների ապագայի հարցը և Մոսկվայի ցանկությունը՝ ավելի հստակ պատկերացում ստանալ Երևանի հետագա ուղղության վերաբերյալ։
Երկաթուղին՝ ռուս-հայկական հարաբերությունների ևս մեկ հանգույց
Փաշինյան–Պուտին հանդիպման ընթացքում քննարկվել է նաև Հայաստանի երկաթուղային ենթակառուցվածքի ապագան։
Փաշինյանը նշել է, որ Հայաստանի համար լավագույն տարբերակը կարող է լինել երկաթուղու նկատմամբ ռուսական կոնցեսիոն իրավունքների փոխանցումը երրորդ երկրի։
Այս հարցը ևս կարող է դառնալ Երևանի և Մոսկվայի հարաբերությունների կարևոր տնտեսական հանգույցներից մեկը։
Միջազգային Daily Sabah-ը հանդիպումից հետո անդրադարձել է ինչպես 102-րդ ռազմաբազայի, այնպես էլ Հայաստանի երկաթուղային ենթակառուցվածքի հարցերին՝ ընդգծելով, որ Երևանը չի համարում ռուսական ռազմական ներկայությունը կենսական անհրաժեշտություն և չի առարկի բազայի հնարավոր դուրսբերմանը։
Türkiye Today-ն ևս առանձնացրել է նույն թեմաները՝ նշելով, որ երկաթուղու ապագան նույնպես քննարկվել է Փաշինյանի և Պուտինի բանակցությունների ընթացքում։
Ի՞նչ է մնում Փաշինյան–Պուտին հանդիպումից հետո
Այսպիսով, Բիշքեկի հանդիպումից հետո Երևանի և Մոսկվայի հարաբերություններում մի քանի առանցքային հարցեր շարունակում են մնալ բաց։
Առաջինը՝ 102-րդ ռուսական ռազմաբազայի ապագան է։ Երևանը չի պահանջում դրա դուրսբերումը, սակայն այն այլևս չի դիտարկում որպես Հայաստանի համար կենսական անհրաժեշտություն։ Մոսկվան էլ հայտարարում է, որ անհրաժեշտության դեպքում կարող է հեռանալ «թեկուզ վաղը»։
Երկրորդը՝ Հայաստանի եվրոպական ուղղությունն է։ Երևանը շարունակում է խորացնել կապերը ԵՄ-ի հետ, մինչդեռ Ռուսաստանը ցանկանում է հասկանալ, թե դա ինչ ազդեցություն է ունենալու Հայաստանի՝ ԵԱՏՄ-ում մնալու և Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների վրա։
Երրորդը՝ երկաթուղու կոնցեսիայի ապագան է, որը կարող է էական նշանակություն ունենալ Ռուսաստանի տնտեսական ներկայության համար Հայաստանում։
Այս հարցերի շուրջ վերջնական որոշումներ Բիշքեկում չեն կայացվել։ Սակայն Փաշինյան–Պուտին հանդիպումից հետո ավելի հստակ են դարձել այն ոլորտները, որտեղ Երևանի և Մոսկվայի շահերն ու պատկերացումները կարող են բախվել։
Ռուսական և միջազգային մամուլի անդրադարձներից մեկ ընդհանուր պատկեր է ձևավորվում․ Հայաստանի և Ռուսաստանի հարաբերությունները մտնում են նոր փուլ, իսկ 102-րդ ռազմաբազան, ԵՄ–ԵԱՏՄ ընտրությունը և երկաթուղու ապագան դառնում են այդ հարաբերությունների գլխավոր «կարմիր գծերը»։
Աղբյուրներ՝ NEWS.ru · Deutsche Welle (DW) · Interfax · Fontanka