Հայ Առաքելական եկեղեցու քանդումը միայն առաջին փուլն է․ «տնտեսական խաղաղություն» և «աշխատուժի պակաս» անունների ներքո Երևանն ու Բաքուն հյուսում են հակադարձ փոխանցում․ ի՞նչ է թաքնված Ալեն Սիմոնյանի՝ Թուրքիայում հնչեցրած խորհրդավոր հայտարարությունների հետևում, և ինչպե՞ս է նոր ենթակառուցվածքային նախագիծը կապված Ալիևի պահանջած 300,000 քվոտայի հետ։
Հետաքննություն․ մինչ հայ հանրությունը փորձում է վերականգնվել վերջին տարիների տրավմատիկ իրադարձություններից՝ կապված Փաշինյանի կառավարության պարտությունների հետ, մակերեսի տակ ձևավորվում է ժողովրդագրական նոր իրականություն, որը կարող է ընդմիշտ փոխել երկրի դեմքը։ Մեզ հասած տեղեկությունները մտահոգիչ պատկեր են ներկայացնում․ Փաշինյանի կառավարությունը չի բավարարվում միայն խաղաղության պայմանագիր ստորագրելով, այլ նախապատրաստում է լոգիստիկ և իրավական ենթակառուցվածքներ՝ հարյուր հազարավոր ադրբեջանցիների զանգվածային մուտքը Հայաստանի տարածք ապահովելու համար։
300,000 թիվը պատահական չէ։ Սա այն թիվն է, որը ներկայացնում է «Արևմտյան Ադրբեջանի համայնք» կոչվող պաշտենական կազմակերպությունը՝ գործող նախագահ Իլհամ Ալիևի լիակատար աջակցությամբ՝ պնդելով, որ դա այն ադրբեջանցիների թիվն է, որոնք արտաքսվել են Հայաստանից 1980-ականների վերջում։ Կողմերի միջև ընթացող բանակցությունները հիմնված են այդ կազմակերպության կողմից դեռևս 2023 թվականին ներկայացված պահանջների նամակի վրա։ Ալիևն ինքն այլևս չի թաքցնում իր մտադրությունները։ Իր ելույթներում նա կրկնել է անհանգստացնող ուղերձը․ «Մենք կվերադառնանք մեր պատմական հողեր՝ Երևանում և Սևանում, ոչ թե տանկերով, այլ մեքենաներով»։ Քաղաքական մեկնաբանությունը հստակ է․ սա քաղաքացիական «վերադարձի իրավունքի» պահանջ է, որը կարող է վերածվել լուռ նվաճման՝ առանց մեկ կրակոցի։
Պատրվակը․ TRIPP նախագիծ — «խաղաղության խաչմերո՞ւկ», թե՞ «վերաբնակեցման խաչմերուկ»
Ծրագրի իրականացման հիմնական հարթակը Փաշինյանի առաջատար նախագիծն է՝ TRIPP-ը (տարածաշրջանային տրանսպորտային երթուղիներ)։ Փաշինյանը ակտիվորեն առաջ է մղում սահմանների բացումը և իր ելույթներում անգամ օգտագործել է շփոթեցնող ձևակերպում․ «Սահմանն այլևս ճակատ չէ, այն հասցե է»։
Ըստ ընդդիմադիր աղբյուրների և մեկնաբանների՝ «հասցե» բառը լեզվի սայթաքում չէ։ Այն ազդարարում է ադրբեջանցիներին Հայաստանում անշարժ գույք ձեռք բերելու և աշխատելու հնարավորություն տալու մտադրության մասին՝ լոգիստիկ նախագծերի քողի տակ։ Տնտեսական հիմնավորումն արդեն պատրաստ է․ Փաշինյանը կհայտարարի, թե կա «աշխատուժի պակաս» TRIPP- ի մայրուղիների կառուցման համար՝ այդպիսով արդարացնելով օտարազգի աշխատուժի «ներմուծումը», որոնք իրականում հենց այդ «վերադարձող» ադրբեջանցիներն են։
Ազգային հիշողության ջնջում Ստամբուլում
Ծրագրի կարևոր բաղադրիչն է հայ հանրության տրամադրությունների նախապատրաստումը։ Ազգային ժողովի նախագահ Ալեն Սիմոնյանը այս ամիս Թուրքիայում հանդես եկավ ելույթով, որը մեծ արձագանք առաջացրեց։ Նա օգտագործեց «խաղաղության կտավ» արտահայտությունը և կոչ արեց վերացնել «անցյալի նարատիվները»։
«Մենք պետք է դադարենք լինել անցյալի հիշողությունների պատանդները»,-հայտարարեց Սիմոնյանը։ Քննադատների կարծիքով սա հավասարազոր է ցեղասպանության և Ղարաբաղյան պատերազմների հիշողության ջնջմանը։ Նպատակը՝ չեզոքացնել հանրային դիմադրությունը 300,000 ադրբեջանցիների մուտքի նկատմամբ՝ ազգային տրավման ներկայացնելով որպես «բարեկեցության խոչընդոտ»։
«Գաղտնի քվոտայի արձանագրություն»
Ձևավորվող համաձայնությունների ամենաակնառու ապացույցը ի հայտ եկավ Միջխորհրդարանական միության (IPU) համաժողովի շրջանակում, որտեղ Սիմոնյանը երկար հանդիպում ունեցավ իր ադրբեջանցի գործընկեր Սահիբա Գաֆարովայի հետ։ Մինչդեռ հայկական հաղորդագրությունը լակոնիկ էր, Բաքվի պաշտոնական հայտարարությունը բացահայտեց էությունը․ «Մենք քննարկել ենք քաղաքացիների՝ իրենց պատմական բնակավայրեր վերադարձի մեխանիզմները»։
Այն, ինչ իշխանությունները ներկայացնում են որպես «հումանիտար հարցեր», իրականում «քվոտայի արձանագրության» լավ մշակված մեխանիզմն է։ Ըստ գնահատականների՝ խոսքը վերաբերում է հարյուր հազարավոր ադրբեջանցիներին կեցության և աշխատանքի թույլտվություններ տրամադրելուն, որոնցից շատերը կարող են լինել անվտանգության ծառայությունների ներկայացուցիչներ՝ աշխատողների քողի տակ։
Մինչ Փաշինյանը ներկայացնում է ծաղկող տնտեսության տեսլական, բաց է մնում հիմնական հարցը․ արդյո՞ք վաղվա Հայաստանը դեռ հայ ժողովրդի պետությունն է, թե՞ այն վերածվում է Բաքվի ընդարձակման հավակնությունների նոր «հասցեի»։
