Կենսաթոշակը շատերի համար միակ եկամուտն է, ուստի պարտքի գործով բռնագանձման դեպքում ամենասուր հարցն այն է՝ որքա՞ն կարող են պահել և ի՞նչ գումար պետք է անպայման մնա։ Օրենքն այստեղ սահմանում է աշխատավարձից ցածր շեմ, առանձին կանոն կուտակային կենսաթոշակի համար և կենսաթոշակի մեկ տեսակ, որի վրա բռնագանձում ընդհանրապես չի կարող տարածվել։
Ինչպես տեղեկացնում է Iravaban.net–ը, համապատասխան կարգավորումները սահմանված են «Կատարողական վարույթի մասին» 2024 թվականի ապրիլի 11-ին ընդունված ՀՀ օրենքի 64-րդ, 100-րդ և 101-րդ հոդվածներով, ինչպես նաև «Պետական կենսաթոշակների մասին» օրենքի 43-րդ հոդվածով։ Կատարողական վարույթի մասին օրենքն ուժի մեջ է մտել 2026 թվականի հունվարի 1-ից։
Պետական կենսաթոշակից՝ 30 տոկոսից ոչ ավելի
«Կատարողական վարույթի մասին» օրենքի 100-րդ հոդվածի 5-րդ մասով պարտապանի պետական կենսաթոշակից կարող է պահվել 30 տոկոսից ոչ ավելի՝ այնպես, որ բռնագանձում տարածելուց հետո եկամուտների հանրագումարը պակաս չլինի Կառավարության սահմանած սոցիալական նպաստի չափից։
Նույն 30 տոկոսի շեմն ամրագրված է նաև «Պետական կենսաթոշակների մասին» օրենքի 43-րդ հոդվածով։ Դրա 1-ին մասի 1-ին կետով կենսաթոշակից պահումներ կարող են կատարվել օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռների և վճիռների հիման վրա, սակայն նշանակված կենսաթոշակի 30 տոկոսից ոչ ավելի, իսկ 3-րդ մասով պահումների ընդհանուր գումարը ևս չի կարող գերազանցել կենսաթոշակի 30 տոկոսը։ Այսինքն՝ նույնիսկ մի քանի կատարողական վարույթի դեպքում ընդհանուր պահումը 30 տոկոսից վեր չի բարձրանում։
Կուտակային կենսաթոշակը՝ առանձին կանոնով
100-րդ հոդվածի 4-րդ մասը տարբերակում է երկու փուլ։
Կուտակման ժամանակահատվածում պարտապանի կուտակային կենսաթոշակային ակտիվների վրա բռնագանձում ընդհանրապես չի կարող տարածվել՝ մինչև նրա՝ օրենքով սահմանված կարգով կուտակային կենսաթոշակ ստանալու իրավունք ձեռք բերելը։ Այսինքն՝ քանի դեռ անձը կուտակում է, հաշվի միջոցներն անձեռնմխելի են։
Իսկ արդեն ստացվող կուտակային կենսաթոշակներից, այսինքն՝ ծրագրային վճարներից, անուիտետներից և միանվագ վճարներից, կարող է պահվել 50 տոկոսից ոչ ավելի՝ կրկին այնպես, որ մնացորդը պակաս չլինի Կառավարության սահմանած սոցիալական նպաստի չափից։
Հաշմանդամության կենսաթոշակն անձեռնմխելի է
Օրենքի 64-րդ հոդվածի 5-րդ մասի 6-րդ կետով բռնագանձում չի կարող տարածվել հաշմանդամության հետ կապված՝ հաշմանդամություն ունեցող անձանց վճարվող գումարների վրա, այդ թվում՝ հաշմանդամության կենսաթոշակների։ Այստեղ խոսքը տոկոսային սահմանաչափի մասին չէ, այլ լիարժեք արգելքի։
Նույն մասով բռնագանձման ենթակա չեն նաև ալիմենտները, կյանքին կամ առողջությանը պատճառված վնասի հատուցման գումարները, ինչպես նաև պետական նպաստը կամ «Սոցիալական աջակցության մասին» օրենքով որպես սոցիալական աջակցություն ստացվող եկամուտները։
Ի՞նչ գումարից է հաշվարկվում տոկոսը
Օրենքի 101-րդ հոդվածի 3-րդ մասով պարտապանի եկամուտներից կատարվող պահումների չափը հաշվարկվում է հարկերի, տուրքերի և պարտադիր այլ վճարումների պահումներից հետո մնացած գումարից։ Իսկ «Պետական կենսաթոշակների մասին» օրենքի 43-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պահումների չափը հաշվարկվում է կենսաթոշակառուին վճարվող ամսական գումարից։
Հաճախ տրվող հարցեր
Ալիմենտի բռնագանձման դեպքում կենսաթոշակից կարո՞ղ են պահել 75 տոկոս։
Ոչ։ 100-րդ հոդվածի 2-րդ մասով 75 տոկոսի բարձրացված շեմը վերաբերում է միայն նույն հոդվածի 1-ին մասում նշված եկամուտներին՝ աշխատավարձին և դրան հավասարեցված վճարներին, հեղինակային պայմանագրերով վարձատրությանը և կրթաթոշակին։ Պետական կենսաթոշակի համար 5-րդ մասը սահմանում է 30 տոկոս՝ առանց բարձրացված շեմի։
Մի քանի պարտք ունեմ. պահումները կգումարվե՞ն։
Ոչ 30 տոկոսից ավելի։ «Պետական կենսաթոշակների մասին» օրենքի 43-րդ հոդվածի 3-րդ մասով կենսաթոշակից կատարվող պահումների ընդհանուր գումարը չպետք է գերազանցի կենսաթոշակի 30 տոկոսը։
Կուտակային հաշվիս գումարը կվերցնե՞ն։
Կուտակման ժամանակահատվածում՝ ոչ։ 100-րդ հոդվածի 4-րդ մասով կուտակային կենսաթոշակային ակտիվների վրա բռնագանձում չի կարող տարածվել մինչև կուտակային կենսաթոշակ ստանալու իրավունք ձեռք բերելը։
Ամփոփում
Ամփոփելով՝ «Կատարողական վարույթի մասին» օրենքի 100-րդ հոդվածով պետական կենսաթոշակից կարող է պահվել 30 տոկոսից ոչ ավելի, իսկ արդեն ստացվող կուտակային կենսաթոշակից՝ 50 տոկոսից ոչ ավելի՝ երկու դեպքում էլ այնպես, որ մնացորդը պակաս չլինի Կառավարության սահմանած սոցիալական նպաստի չափից. կուտակման ժամանակահատվածում կուտակային ակտիվների վրա բռնագանձում ընդհանրապես չի տարածվում, հաշմանդամության կենսաթոշակը 64-րդ հոդվածով լիովին անձեռնմխելի է, պահումների չափը հաշվարկվում է հարկերի և պարտադիր այլ վճարումների պահումներից հետո մնացած գումարից, իսկ «Պետական կենսաթոշակների մասին» օրենքի 43-րդ հոդվածով պահումների ընդհանուր գումարը ևս չի կարող գերազանցել կենսաթոշակի 30 տոկոսը, – տեղեկացնում է Iravaban.net–ը։
Ծանուցում. սույն նյութը պատրաստված է միայն իրավական իրազեկման նպատակով և չի հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն